อาคารอาทรทิพยนิวาสน์ : ทัศนศิลป์

         อาคารอาทรทิพยนิวาสน์ เดิมเป็นตำหนักที่ประทับของพระเจ้าบรมวงศ์เธอ พระองค์เจ้าอาทรทิพยนิภา พระราชธิดาในพระบาทสมเด็จพระจุลจอมเกล้าเจ้าอยู่หัวกับเจ้าจอมมารดาชุ่ม (สกุลเดิม ไกรฤกษ์) ต่อมาในสมัยรัชกาลที่ ๖ ได้เสด็จมาประทับ ณ ตำหนักในสวนสุนันทา จนเมื่อเปลี่ยนแปลงการปกครอง พ.ศ. 2475 ได้ทูลขอพระราชทานพระบรมราชานุญาต เสด็จออกไปประทับ ณ ตำหนักทิพย์ ถนนราชวิถี บนที่ดินพระราชทานจากพระบาทสมเด็จพระจุลจอมเกล้าเจ้าอยู่หัว ตราบจนสิ้นพระชนม์ ปัจจุบันสำนักศิลปะและวัฒนธรรม มหาวิทยาลัยราชภัฏสวนสุนันทา ได้อนุรักษ์ตำหนักให้อยู่ในสภาพเดิม จัดแสดงเรื่องราวเกี่ยวกับทัศนศิลป์ ส่วนหนึ่งของแหล่งการเรียนรู้ 3 ศิลป์รัตนโกสินทร์
         ณ ตำหนักแห่งนี้ จะถ่ายทอดเรื่องราวเกี่ยวกับทัศนศิลป์แห่งกรุงรัตนโกสินทร์ โดยนำเสนอผ่านเทคโนโลยีมันติมีเดียและบอร์ดนิทรรศการในแง่มุมต่างๆ อาทิ พระอัจฉริยภาพด้านงานศิลป์ของพระบาทสมเด็จพระเจ้าอยู่หัว ในฐานะที่ทรงเป็นองค์เอกอัครศิลปิน ผ่านการแสดงด้วยจอมันติมีเดีย ส่วนด้านพัฒนาการศิลปะแห่งกรุงรัตนโกสินทร์ ได้มีการนำระบบจอ Touch Screen มาจัดแสดงควบคู่ไปกับบอร์ดนิทรรศการ นอกจากนี้ยังมีนิทรรศการเกี่ยวกับเครื่องแต่งกายในสมัยรัตนโกสินทร์ ในรูปแบบของการฉายวีดีทัศน์ลงบนฉาก 2 มิติ และการจำลองเครื่องแต่งกายของสตรีไทยที่ได้รับอิทธิพลจากตะวันตก ซึ่งเป็นการถอดแบบมาจากพระรูปของเจ้านายฝ่ายในสมัยรัชกาลที่ 5 และอีกสิ่งหนึ่งที่ทรงคุณค่าด้านทัศนศิลป์ของสวนสุนันทาโดยแท้ คือ ภาพวาดสีน้ำคุณข้าหลวง ในพระวิมาดาเธอ กรมพระสุทธาสินีนาฏฯ ที่นอกจากจะได้ชมภาพจริงแล้ว ยังมีบอร์ดนิทรรศการและวีดีทัศน์แสดงเทคนิคการเขียนภาพ ความลับแห่งงานศิลป์ชาววังที่มีอายุกว่า 90 ปี ทั้งนี้ก็เพื่อเป็นการสืบสานงานศิลป์ ภูมิปัญญาอันทรงคุณค่าแห่งบรรพชน ให้รังสรรค์ต่อไป
         การจัดแสดงภายในอาคารจุฑารัตนาภรณ์ แบ่งออกเป็น 3 ส่วน ดังนี้
ส่วนที่ 1 ชั้นใต้ถุน
- ห้องอลังการทัศนา 3 ศิลป์สวนสุนันทา
- ห้องสืบสานทัศนศิลป์
- ห้องย้อนรอยโรงเรียนใต้ถุนพระตำหนัก
- ห้องสำหรับคับค้อน
ส่วนที่ 2 ชั้น 1
- ห้องค้นคว้าทัศนศิลป์
- ห้องเอกองค์อัครศิลปิน
- ห้องศิลปะพัฒนาการรัตนโกสินทร์
- ห้องศิลปินผู้มีคุณูปการแห่งสวนสุนันทา
ส่วนที่ 3 ชั้น 2
- ห้องภาพวาดสีน้ำคุณข้าหลวง
- ห้องประติมากรรมสถิต
- ห้องราชภัสตราภรณ์
- ห้องพระประวัติ พระเจ้าบรมวงศ์เธอ พระองค์เจ้าอาทรทิพยนิภา
พระประวัติ พระเจ้าบรมวงศ์เธอ พระองค์เจ้าอาทรทิพยนิภา
         พระเจ้าบรมวงศ์เธอ พระองค์เจ้าอาทรทิพยนิภา เป็นพระราชธิดาองค์ที่ 61 ในพระบาทสมเด็จพระจุลจอมเกล้าเจ้าอยู่หัวกับเจ้าจอมมารดาชุ่ม (สกุลเดิม ไกรฤกษ์) ประสูติเมื่อวันวันที่ 21 เมษายน พ.ศ. 2432 มีพระขนิษฐาร่วมพระมารดา คือ พระเจ้าบรมวงศ์เธอ พระองค์เจ้าสุจิตราภรณี
         ในสมัยทรงพระเยาว์ เนื่องจากเจ้าจอมมารดาชุ่มเคยอยู่ในสำนักสมเด็จพระเจ้าบรมวงศ์เธอ พระองค์เจ้าละม่อม กรมพระยาสุดารัตนราชประยูร จึงมีความคุ้นเคยกับพระวิมาดาเธอ กรมพระสุทธาสินีนาฏฯ ซึ่งเป็นผู้ที่สมเด็จกรมพระยาสุดารัตนราชประยูร ทรงอุปถัมภ์เช่นเดียวกัน สมัยเมื่อทรงพระเยาว์ เสด็จพระองค์อาทรฯ จึงทรงสนิทสนมกับสมเด็จเจ้าฟ้าฯ กรมขุนศรีสัชนาลัยสุรกัญญา และสมเด็จเจ้าฟ้าฯ กรมขุนอู่ทองเขตขัตติยนารี เป็นอย่างมาก ดังเห็นได้จากในสมัยที่สมเด็จเจ้าฟ้าทั้งสอง พระองค์ตามเสด็จพระบรมชนกนาถ เสด็จพระองค์อาทรฯ ก็ตามเสด็จเข้านอกออกในด้วย ตลอดจนสมัยที่เจ้านายนิยมทรงจักรยาน ก็ทรงตามเสด็จพระราชดำเนินออกไปถึงนอกวัง นับว่าได้ทรงมีโอกาสเห็นกว้างขวางกว่าเจ้านายในระบอบโบราณ ซึ่งถ้าเป็นฝ่ายในก็ย่อมมีโอกาสน้อยนักที่จะได้ออกข้างนอกวังได้อย่างนี้
         สำหรับด้านการศึกษา ทรงอักษรภาษาไทยกับพระยาอิศรพันธโสภณ (หนู อิศรางกูร) ที่พระที่นั่งอมรินทรวินิจฉัย ทรงเรียนภาษาอังกฤษกับครูมีและท่านอาจารย์หญิงพิจิตรจิราภา เทวกุล ที่พระที่นั่งไพศาลทักษิณ พร้อมด้วยพระขนิษฐาหลายพระองค์ ในเวลาบ่ายก็เสด็จขึ้นเฝ้าพระบาทสมเด็จพระจุลเจ้าเกล้าเจ้าอยู่หัวทุกวัน
         เมื่อพระบาทสมเด็จพระจุลเจ้าเกล้าเจ้าอยู่หัว เสด็จเยี่ยมเยือนราชสำนักต่างๆ ในยุโรปเมื่อ พ.ศ. 2440 เป็นเวลานานหลายเดือนนั้น ครั้นจวนจะเสด็จคืนสู่พระนคร เจ้านายและราชบริพารฝ่ายใน ทรงเตรียมการรับเสด็จกลับด้วยประการต่างๆ สำหรับพระราชธิดาชั้นเล็กอย่างเสด็จพระองค์อาทรฯ ครูมีได้ฝึกฝนให้ทรงลีลาศแบบปรวิสัย เช่นที่เรียกกันว่า เส้อร รอเจ้อร์ เดอะคัฟเวอรลี แต่การลีลาศครั้งกระนั้นยังเป็นชนิดโบราณมาก ถ้าเปรียบเทียบกับลีลาศในปัจจุบัน โดยได้ลีลาศถวายตัวในสวนศิวาลัยร่วมกับเจ้านายฝ่ายหน้ารุ่นเล็กเช่นเดียวกันกับทั้งโรงเรียนสุนันทาลัย
         ครั้นพระบาทสมเด็จพระจุลเจ้าเกล้าเจ้าอยู่หัว เสด็จสวรรคต เสด็จพระองค์อาทรฯ จึงเสด็จเข้าไปประทับอยู่ในพระบรมมหาราชวัง จนเสร็จงานถวายพระเพลิงพระบรมศพแล้ว ก็เสด็จกลับมายังสวนภาพในพระราชวังดุสิต แล้วเปลี่ยนมาประทับที่ตำหนักในสวนสุนันทา ด้วยความสนพระทัยในด้านการดนตรี และการละคร จึงได้ตั้งวงเครื่องสายผสมขึ้น ซึ่งนับว่าเป็นวงดนตรีที่มีความสมบูรณ์ที่สุดในสวนสุนันทา กล่าวคือ เป็นวงที่มีการฝึกซ้อมเป็นประจำทุกวันจากครูทางด้านดนตรีและนาฏศิลป์ เช่น เจ้าจอมมารดาวาด ในรัชกาลที่ 4 เจ้าเทพกัญญา บูรณพิมพ์ เจ้านายฝ่ายในแต่ละพระองค์นั้น แม้ได้ทรงรับการอบรมให้ทรงตระหนักในความรับผิดชอบของผู้เป็นใหญ่ และส่วนมากก็ทรงปฏิบัติพระองค์สมกับที่ทรงดำรงฐานะอันสูงศักดิ์แล้ว แต่สำหรับคนภายนอกยังเห็นกันว่า พระชันษายังไม่สูง ก็ยังไม่ไว้วางใจทีเดียวเพราะเป็นห่วงพระเกรียติยศ จนเมื่อเปลี่ยนแปลงการปกครอง พ.ศ. 2475 พระองค์ทรงเจริญพระชันษา ด้วยวัยวุฒิ พระบาทสมเด็จพระปกเกล้าเจ้าอยู่หัว จึงพระราชทานพระบรมราชานุญาตให้เสด็จออกไประทับสวนนอกได้ เพื่อความสะดวกและเพื่อได้ทรงมีวังอันรโหฐานยิ่งขึ้น เสด็จพระองค์อาทรฯ จึงได้เสด็จออกไปประทับที่วังถนนราชวิถี ทรงสร้างตำหนักขึ้นใน 2 ปีต่อมา และวังนี้ย่อมเป็นที่อุ่นหนาฝาคั่ง ด้วยเหตุที่ตั้งอยู่ติดกับบ้านของพระญาติ อาทิ พระยาบุรุษรัตนราชพัลลภ (นพ ไกรฤกษ์) และพระยาประเสริฐศุภกิจ (เพิ่ม ไกรฤกษ์) ซึ่งเป็นน้องของเจ้าจอมารดาชุ่มทั้งสองคน
         ในระยะหลัง เสด็จพระองค์อาทรฯ ทรงใช้เวลาหมดไปกับการทรงสดับพระธรรมเทศนาที่วัดบวรนิเวศวิหาร ได้เป็นโอกาสให้ทรงนิยมนับถือสมเด็จพระสังฆราชเจ้ายิ่งขึ้นโดยลำดับ จนภายในเวลาอันไม่ช้า ทรงมีพระศรัทธารับเป็นประธานเสมอในการช่วยเหลือกิจการของวัดที่อยู่ในหน้าที่อุปัฏฐากเช่น อุบาสกอุบาสิกา นอกจากนี้ยังทรงได้รับความยกย่องตามฐานะแห่งพระอิศริยยศตลอดมาโดยลำดับ ได้รับพระราชทานเครื่องราชอิศริยาภรณ์ มหาจรักรีบรมราชวงศ์ เครื่องราชอิศริยาภรณ์จุลจอมเกล้าชั้นปฐม และเหรียญรัตนาภรณ์ทั้งห้ารัชกาล
         ในอวสานแห่งพระชนมชีพ เสด็จพระองค์อาทรฯ ประชวนพระวักกะพิการมาเป็นเวลานาน ครั้น ณ วันที่ 23 มีนาคม พ.ศ. 2501 ก็สิ้นพระชนม์ เวลา 3 น. เศษ โดยพระอาการสงบ พระชันษา 69 ปี
ภาพการจัดแสดงภายในอาคารอาทรทิพยนิวาสน์ : ทัศนศิลป์
ทัศนศิลป์

ด้านหน้าอาคารอาทรทิพยนิวาสน์

ส่วนที่ 1 ชั้นใต้ถุน

- ห้องสืบสานดุริยศิลป์

ส่วนที่ 1 ชั้นใต้ถุน

- ห้องสืบสานดุริยศิลป์

ส่วนที่ 2 ชั้น 1

- ห้องดุริยรัตนโกสินทร์ 1-3

ส่วนที่ 2 ชั้น 1

- ห้องดุริยรัตนโกสินทร์ 1-3

ส่วนที่ 2 ชั้น 1

- ห้องดุริยรัตนโกสินทร์ 1-3

ส่วนที่ 2 ชั้น 1

- ห้องดุริยรัตนโกสินทร์ 1-3

ส่วนที่ 3 ชั้น 2

- ห้องดุริยกวีศรีรัตนโกสินทร์
- ห้องดนตรีแห่งสวนสุนันทา

- ห้องพระประวัติ พระเจ้าบรมวงศ์เธอ พระองค์เจ้าจุฑารัตนราชกุมารี

- ห้องพระประวัติ พระเจ้าบรมวงศ์เธอ พระองค์เจ้าจุฑารัตนราชกุมารี

สถิติเข้าชม